سرطان روده بزرگ (کولورکتال) به سرطانی اطلاق می شود که روده بزرگ (کولون) و بخش انتهایی آن یعنی رکتوم درگیر می شود. در مراحل اولیه، این سرطان ممکن است بدون علامت باشد یا علائمی خفیف داشته باشد، اما نشانههایی نظیر تغییر پایدار در عادات اجابت مزاج، یبوست یا اسهال طولانی مدت، وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بیدلیل و احساس خستگی مفرط میتواند سرنخهای مهمی در شناسایی زودهنگام آن باشد.تشخیص به موقع و بررسی هرگونه علامت مشکوک، در کنترل و درمان مؤثر این بیماری نقش کلیدی ایفا میکند.
عوامل مؤثر در بروز سرطان کولورکتال عبارتند از افزایش سن، سابقه خانوادگی مثبت، پولیپهای رودهای و بیماریهای التهابی مزمن روده مانند کولیت زخمی و بیماری کرون، همچنین سبک زندگی ناسالم شامل رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر، مصرف گوشت قرمز و فرآوری شده، مصرف الکل، استعمال دخانیات و عدم فعالیت بدنی کافی. در نتیجه، اصلاح الگوهای زندگی و بهبود این عوامل میتواند تأثیر چشمگیری در کاهش بروز سرطان کولورکتال داشته باشد.
غربالگری دورهای از طریق کولونوسکوپی یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری و تشخیص زودرس به شمار میرود. غالباً توصیه میشود افراد از ۵۰ سالگی و یا حتی زودتر به ویژه در افراد با ریسک بالاتر تحت ارزیابیهایی نظیر کولونوسکوپی قرار گیرند تا در صورت وجود پولیپ یا بافت مشکوک، اقدامات لازم در مراحل اولیه انجام شود. علاوه بر این، رعایت عادات غذایی سالم، افزایش مصرف میوه،سبزیجات، غلات سبوس دار و فیبر، همراه با ورزش منظم و حفظ وزن در محدوده استاندارد، از گامهای مهم در پیشگیری این بیماری محسوب می شوند.
بر اساس گزارشهای موجود، سرطان کولورکتال از جمله سرطانهای شایع در ایران است و روندی رو به افزایش دارد. طبق برخی آمار، سالانه بیش از شش هزار نفر در ایران بر اثر این بیماری جان خود را از دست میدهند. همچنین، مردان حدود ۳۵ درصد بیشتر از زنان در معرض ابتلا قرار دارند، و برخی مطالعات نشان دادهاند که بالاترین میزان بروز این سرطان در استانهای شمالی کشور (گیلان و مازندران و گلستان) ثبت شده است.
تشخیص زودهنگام سرطان کولورکتال از طریق غربالگری میتواند به شکل قابل توجهی میزان مرگ و میر ناشی از آن را کاهش دهد.در سال های اخیر، تحقیقات گستردهای در ایران و سراسر جهان با هدف شناسایی و ارزیابی بیومارکرهای مؤثر در تشخیص، پیشبینی سیر بیماری و پاسخ به درمان انجام میگیرد.
دکتر شیما مهر آبادی، متخصص فیزیولوژی و فوق دکتری سرطان دستگاه گوارش
عضو هیات علمی گروه فیزیولوژی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور