بررسی ارتباط وضعیت های کاری و شیوع ناراحتی های اسکلتی - عضلانی در برداشت کنندگان زعفران

یکی از محصولات مهم کشاورزی در ایران گیاه زعفران است که شاغلین زیادی در آن فعالیت دارند، استان خراسان رضوی و جنوبی جزء مناطقی هستند که عده زیادی از کشاورزان این دو استان از راه کاشت زعفران امرار معاش می کنند. مرحله برداشت زعفران دشوارترین و پرزحمت ترین و در عین حال حساس ترین مرحله از زراعت زعفران است که شامل چیدن گل و جداکردن کلاله از گل است. این مرحله به شیوه سنتی صورت می گیرد که همواره با مشکلات متعددی همراه بوده است. زعفران کاران در هنگام انجام کار، فشارهای فیزیکی زیادی متحمل می شوند. برخی از این خطرات فیزیکی در این شاغلین عبارت است از: کار در وضعیت ها و پوسچرهای نامطلوب، کار با تنه خم شده، کار با پاهای خمیده و فاصله بیش از اندازه دست از بدن نسبت به حالت خنثی. با توجه به عدم وجود اطلاعات کافی از وضعیت های کاری و شیوع اختلالات اسکلتی عضلانی در زعفران چینان، مطالعه ای توسط تعدادی از محققین دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در سال 1402، با هدف تعیین وضعیت های بدنی برداشت کنندگان زعفران با استفاده از روش تخصصی "ارزیابی تمام بدن کشاورزان (AWBA)" و تعیین شیوع ناراحتی های اسکلتی عضلانی مرتبط با فعالیت برداشت زعفران بر روی مجموع 220 نفر برداشت کننده زعفران شهرستان نیشابور صورت گرفت و تأثیر فعالیت برداشت زعفران در ایجاد ناراحتی های اسکلتی عضلانی با استفاده از روشهای آماری تعیین شد.

نتایج این مطالعه بیانگر آن بود که اکثریت برداشت کنندگان زعفران با حالت کمر خمیده اقدام به چیدن زعفران می کنند و بالاتنه آنها در وضعیت نامناسب ارگونومیکی قرار دارد. همین وضعیت نامناسب بدنی منجر به افزایش ناراحتی های اسکلتی عضلانی در نواحی شانه ها، گردن و ناحیه تحتانی کمر زعفران چینان شده بود. در پایین تنه نیز اکثر برداشت کنندگان در حالت زانو خمیده تا زاویه 45 درجه اقدام به برداشت زعفران می کردند که به همین علت دچار درد زیادی در ناحیه زانو و ساق پا در طی دوره برداشت زعفران شده بودند. شاغلین برداشت کننده زعفران در طی یک ماه فعالیت خود در دوره برداشت زعفران در وضعیت های کاری نامناسبی فعالیت کرده و طی این زمان اندک متحمل میزان بالایی از اختلالات اسکلتی عضلانی می شوند. بالا بودن سطح ریسک در نواحی فوقانی بدن، ناحیه تحتانی بدن و در کل بدن، بیانگر وضعیت های کاری نامطلوبی است که در حین کار نواحی مختلف بدن شامل تنه، بازوها، زانوها، مچ پا و مچ های دست در آن قرار دارند. وجود خمش بالا در ناحیه تنه، خمش در زانوها، اعمال نیروی بالا به ناحیه زانوها، مچ پا، کف پا و انگشتان دست و پا منجر به افزایش اختلالات اسکلتی عضلانی در برداشت کنندگان زعفران شده است. نمره بالای اختلالات اسکلتی عضلانی در ناحیه زانوها، پاها و کمر نشان دهنده فشار بالا در حین کار به این نواحی است.

در نتیجه اجرای اقدامات کنترلی شامل استفاده از تجهیزات مکانیزه برای برداشت زعفران، استفاده از ترالی های مخصوص کشاورزان و همچنین استفاده از صندلی پوشیدنی قابل حمل با قابلیت استفاده در شاغلین برداشت کننده زعفران توصیه می شود.

مهندس مهدی جلالی عضو هیات علمی گروه بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی نیشابور

معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی نیشابور