نیلوفر صادق احمدی، عضو هیات علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور
در دورانی که «فرزند کمتر» به یک شعار رایج و حتی ارزش تلقی میشود، بسیاری از والدین ممکن است از خود بپرسند: «آیا واقعاً داشتن فرزندان بیشتر، انتخاب درستی است؟» علم امروز پاسخی شگفتانگیز دارد: آری؛ با دلایل روانشناختی، زیستی، و حتی اقتصادی.
خواهر و برادر؛ اولین شبکه اجتماعی زندگی:در دنیای دیجیتال، ما به دنبال یاد دادن مهارتهای نرم به فرزندانمان هستیم: همدلی، مسئولیتپذیری، کار تیمی، مدیریت تعارض، اما بهترین کلاس این مهارتها، خانهای با بیش از یک کودک است.فرزندان در کنار خواهر و برادر یاد میگیرند گاهی ببازند، گاهی ببخشند، گاهی صبر کنند و گاهی کمک بگیرند.
کودک تکفرزند معمولاً در تعامل با بزرگسالان رشد میکند، اما کودک در خانواده چندفرزندی با انسانهایی در حال رشد درگیر است.
تابآوری، درون خانه ساخته میشود:بچههایی که یاد میگیرند سهم خود را تقسیم کنند، در نوبت بمانند، یا گاهی دیده نشوند، در بزرگسالی به انسانهایی مقاومتر، انعطافپذیرتر و با مهارت حل مسئله بالا تبدیل میشوند.
شادی عمیق والدین، نه در آرامش مطلق، بلکه در معنا یافت میشود:در نگاه اول، فرزند بیشتر یعنی زحمت بیشتر، ولی از منظر روانشناسی مثبتگرا، معنا بزرگترین عامل رضایت در زندگی است. مطالعات نشان دادهاند که والدین با فرزندان بیشتر، در میانسالی و سالمندی، احساس معنا، پویایی روانی، و شادی عمیقتری را تجربه میکنند.
سرمایهگذاری بلندمدت برای آینده جامعه:بحران جمعیتی، یک مسئله واقعی است. کشورهای توسعهیافته با کاهش جمعیت جوان و افزایش سالمندان روبهرو هستند و به دنبال راههایی برای افزایش فرزندآوریاند.فرزندان بیشتر، یعنی نیروی کار پویا، پویایی فرهنگی، و جلوگیری از پیری جمعیت.
جالب اما واقعی: تولد خواهر یا برادر جدید، برای کودکان موجود هم مفید است!
مطالعات نشان میدهد کودکانی که پس از سن ۲ یا ۳ سالگی صاحب خواهر یا برادر میشوند، در مهارتهای زبانی و تنظیم هیجانی، رشد بهتری پیدا میکنند.
جمعبندی: فرزند بیشتر، زندگی پُرتر (و نه لزوماً سختتر)
فرزند بیشتر یعنی مدرسهای طبیعی برای زندگی. یعنی امنیت روانی برای سالمندی. یعنی جامعهای پویا، سرزنده و مقاوم. شاید وقت آن رسیده که دوباره، با چشمی علمی و دلی امیدوار، زیبایی خانوادههای پُر از صدا، خنده، و زندگی را به یاد بیاوریم.
منابع؛Lam CB, Solmeyer AR, McHale SM. Sibling relationships and empathy across the transition to adolescence. J Youth Adolesc. 2012 Dec;41(12):1657-70.
Merry J, Bobbitt-Zeher D, Downey D. Number of Siblings in Childhood, Social Outcomes in Adulthood. J Fam Issues. 2020 Feb;41(2):212-234.
Radó, M.K. Tracking the Effects of Parenthood on Subjective Well-Being: Evidence from Hungary. J Happiness Stud 21, 2069–2094 (2020). https://doi.org/10.1007/s10902-019-00166-y